Europę Środkową, zarówno tę „jagiellońską” (tereny dawnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów), jak tę „wyszehradzką” (obszary byłej monarchii austro-węgierskiej), postrzegało się dotychczas w piśmiennictwie naukowym, eseistyce i publicystyce przede wszystkim jako „ginącą” sferę pogranicza między Wschodem a Zachodem. Stosując perspektywę Północ–Południe, chcielibyśmy odkryć to, co dotychczas ignorowane, przemilczane lub niezauważone w dyskursie dotyczącym pozornie oczywistej kategorii „Europa Środkowa”, a zarazem sprawdzić, czy kategoria ta może być użyteczna do opisu dzisiejszej sytuacji Starego Kontynentu.

W drugim półroczu 2011 roku Polska sprawowała przewodnictwo w Radzie Unii Europejskiej jako pierwsza z tzw. trio, w ramach którego po Polsce prezydencję w Radzie UE przejęła Dania (pierwsze półrocze 2012 r.), a po Danii objął Cypr (drugie półrocze 2012 r.). W czym współpracowaliśmy, a w czym nie, i czy przyświecała nam jakakolwiek wspólna wizja Europy?

Obserwowane ciągłości i zerwania w ramach trio prezydencji, w którym znalazły się państwa ze „środka”, północy i południa Europy, mogą – mamy nadzieję – stać się punktem wyjścia do analiz stosunków międzynarodowych i wpływów międzykulturowych w Europie i na jej obrzeżach. Interesują nas wszystkie, wzajemne i jednostronne, odgórne i oddolne, historyczne i dzisiejsze relacje (inspiracje, współpraca, konflikty) państw, kultur, społeczeństw i społeczności tradycyjnie rozumianej Europy Środkowej ze swoimi odpowiednikami zlokalizowanymi geograficznie na północ i na południe od niej, jak i towarzyszące im (lub zastępujące je), mitologizacje, uprzedzenia i autostereotypy, w tym te utrwalone w literaturze, teatrze, filmie i sztuce.

Z drugiej strony chcielibyśmy zmierzyć się z coraz częściej pojawiającym się w polskim dyskursie publicznym przekonaniem, że Europa nie dzieli się już na Wschód i Zachód (tak jak do 1989 r.), lecz na Północ i Południe – a kryterium podziału nie jest już ustrój polityczny, lecz kondycja ekonomiczna społeczeństw i ich sposób reakcji na kryzys. Jakie uwarunkowania leżą  u podstaw ujawniającego się (albo kształtowanego) podziału na „racjonalnych” i „roszczeniowych”? Gdzie przebiegają polityczne, kulturowe i mentalne granice Północy i Południa w Europie? Czy i jak można definiować nową Europę Środkową między nimi?